Ο Μάης μπορεί να είναι ο μήνας της ανθοφορίας και της ευφορίας της φύσης αλλάπαράλληλα είναι και ο μήνας των νεκρών. Από την μια μεριά ηλιόλουστος καιμυρωδάτος, από την άλλη όμως είναι ο μήνας της μεγάλης αγωνίας για τη σοδειά.Μια βροχή ή ένα χαλάζι μπορεί να καταστρέψει όλο τον μόχθο της χρονιάς.«Στου καταραμένου τόπου, μήνα Μάη βρέχ'», έλεγαν και πάντα φοβόντουσαν τηνκακιά ώρα του Μάη.
Είναι η εποχή που οι νεκροί βρίσκονται στη γη, οπότε οι ζωντανοί έπρεπε να μηντους προκαλέσουν. Απέφευγαν να κάνουν γάμους και σημαντικές δουλειές. Βέβαιακάποιοι προσπαθώντας να κοροιδέψουν αυτές τις προλήψεις έλεγαν ότι γάμοι δενγίνονταν τον Μάη επειδή «καβαλιούνται τα γαιδούρια». Φοβόντουσαν επίσης και ταμάγια, γιατί όπως πίστευαν ο Μάης μαγεύει.
Πρωτομαγιάμε μάγεψες
Τα μάγια και με μάγεψες
Μάγεψες τον άντρα μου
Και θέλεις να τον πάρεις
Αντον επάρεις άπιστη
Μαράζι δεν το βάζω
Στις δυο στις τρείς μέρες
θα λούζομαι
Στις τέσσερις θ' αλλάζω
Κι απάνω στις δεκαοχτώ
Άλλον άνδρα θα πάρω
Η ΠΙΠΕΡΙΑ
Η πιπεριά
Την 1 τουΜάη του 1934 η θεία ΛένηΚυράνα(Στρουμπούλα) πήγε στον Αι Λιά μαζί με τις λίγο μεγαλύτερες Δημητρούλα τουΓκρά, την Γιαννούτου Σιμιτζή και κάποιεςάλλες κοπέλες που δεν θυμάται, την έντυσαν πιπεριά με τα γκιργκιφίσα τηνπαραδοσιακή φορεσιά και ξεκίνησαν χορεύοντας για το χωριό. Στο δρόμο μάζευανλουλούδια και πρασινάδα, έντυναν το καλάθι τους και την πιπεριά.
Μόλις έφταναν στο χωριό έπαιρναν με την σειρά όλα τα σπίτια. Στο κάθε σπίτιχόρευαν και τραγούδαγαν.
Πιπεριά, γλυκιά ροδιά,
γρήγορα στον Αι Λιά
κι ο Αι Λιάς στους ουρανούς
να βρέξει για τους γεωργούς
για τα στάρια, τα κριθάρια
του φτωχού τα παρασπόριαΟι νοικοκυρές τις φίλευαν με αυγά, τυρίκλπ.
Αυτό βέβαια σύμφωνα με τις μαρτυρίες πουσυγκεντρώσαμε ήταν όταν το έθιμο είχε φθάσει στην παρακμή του και ήταν τηχρονιά που σταμάτησε. Αρκετά παλαιότερα ήταν τελείως διαφορετικό. Σε περιόδουςξηρασίας, όλο το χωριό μαζευόταν στου Νασάκη το μύλο στην καμάρα στην ΚάτωΣτενή. Η πιπεριά φόραγε την παραδοσιακή φορεσιά. Την γέμιζαν πρασινάδα και τηνκατάβρεχαν με το νερό που έπεφτε στο μύλο. Όλοι μαζί ξεκίναγαν τραγουδώντας γιατον Αι Λιά. Χόρευαν γύρω γύρω από την εκκλησία κατάβρεχαν την πιπεριά με νερόούτως ώστε να βρέξει και την έραναν με άνθη.Σύμφωνα με τις ίδιες μαρτυρίες μετά απόλίγο καιρό πάντα έβρεχε.Το έθιμο της πιπεριάς έτσι όπως τοακούσαμε έχει πολλές ομοιότητες με το αναβιωμένο έθιμο της πιπεριάς στηνΚερασιά.Στον Αι Λιά πήγαιναν γιατί είναι ο Άγιοςπου είχε δώσει εντολή να κλείσουν οι ουρανοί για τρία χρόνια και έξι μήνες ότανείχε οργιστεί από τις αμαρτίες των ανθρώπων.
Το καλαμπόκι το σκάλιζαν το Μάη. Το Μάηεπίσης βοτάνιζαν τα ρεβύθια (αποξήλωναν δηλαδή τα άλλα αγριόχορτα που τύλιγαντα ρεβύθια).
Του Αγίου Αθανασίου(ταιθανασού)Ο Μπαραλής,ο Καραλής
κι ο Βάιας ο σημάδης
Αλαταρές χαίρονται
Κιη Ξούστη θα γελάσει
Άγρια Τούρλα έκλαιγε
Κι απόψε θα γελάσει
Μέσα στις ευωδιές και στην ολάνθιστηανοιξιάτικη φύση γύριζαν οι τσοπαναραίοι από τα χειμαδιά τους.Κοπάδια κοπάδια με διαφορετικούς ήχουςτροκανιών το καθένα πέρναγαν μέσα από το χωριό ενώ οι τσοπάνηδες τραγούδαγανκαι έκαναν εκκωφαντικό θόρυβο χτυπώντας τα τούμπανα και τις καρδάρες με τιςγκλίτσες. Πόσες φορές δεν είχε γεμίσει η πλατεία πρόβατα όπως θυμόνταν οιπαλαιότεροι, χιλιάδες πρόβατα τα οποία τρόμαζαν μετά να τα ξεχωρίσουν. Φίλοικαι συγγενείς τους περίμεναν με συγκίνηση στο δρόμο για να τους καλωσορίσουν.Γύριζαν στα σπίτια τους από τις σκληρέςσυνθήκες διαβίωσης που είχαν στα κονάκια. Τα κονάκια ήταν απλές κατασκευές ,πολύ πρόχειρες,πολλές φορές η πόρτα ήταν δέμα από σκοίνα. Γύρω γύρω άνοιγαν αυλάκι για ναφεύγει το νερό.. Τα κρεβάτια ήταν θυμάρια τα οποία έμπαιναν το ένα πάνω στοάλλο και τα έκαναν στρώμα. Την φωτιά για να μαγειρέψουν ή να ζεσταθούν τηνάναβαν μέσα στη καλύβα και φυσικά είχε πολύ κάπνα Θα γιόρταζαν το Πάσχα σπίτι τους με τους δικούς τους ανθρώπους. Φιλεύουνγιαούρτι όλη τη γειτονιά, ενώ το αρνί τους οι ίδιοι το σφάζουν ανήμερα το Πάσχαπρωί πρωί γιατί το έχουν σε κακό να χύσουν αίμα πριν αναστηθεί ο Χριστός.
Αλλά και στο άλλο μεγάλο πανηγύρι που έχειστο χωριό στον Πύργο, της Αναστασάς. Εκεί έχουν την τιμητική τους οι άλλοιτσοπαναραίοι αυτοί που δεν φεύγουν αλλά ξεχειμωνιάζουν στο Σκουντέρι.Αυτή τηνεπιστροφή οι τσοπάνηδες την γιόρταζαν με λαμπρό τρόπο. Το πρωί 2 Μαΐουλειτουργούσαν όλοι μαζί την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου μνήμη κοιμήσεως στηΚάτω Στενή και από το απόγευμα ξεκίναγε το γλέντι στην πλατεία της Πάνω Στενής.
ΤηςΑναλήψεωςΕίναι η μέρα που οι νεκροί τελειώνουν την επίσκεψη στη γη ,από τηνΑνάσταση, και γυρνάνε στη θέση τους. Εκείνη την ημέρα όσοι είχαν νεκρούς έπρεπεκάτι να πάνε στην εκκλησία, ένα πρόσφορο, ένα κερί, για να μην γυρίσουν πίσω οινεκροί με άδεια χέρια. Αν δεν πήγαιναν τίποτα οι νεκροί έφευγαν παραπονεμένοιπαίρνοντας μαζί τους λίγο χώμα.
Εκείνη την ημέρα πήγαιναν στα πηγάδια σκέπαζαν τοκεφάλι με έναν μαύρο μαντήλι, κάτω από ένα μαντήλι έβαζαν ένα καθρέφτη έκαναντρεις μετάνοιες κι έλεγαν ποιόν πεθαμένο ήθελαν να δουν
ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΥΤΑΚΗΣ
ΤΑ ΠΡΟΤΕΙΝΑ
Διαβάστε όλο το άρθρο στο "Στενή Εύβοιας" »
Μεταφράστε αυτό το άρθρο (Translate this article) »
